(NOT: Bu yıl 31. si Antalya’da düzenlenen COP31 Türkiye Antalya 2026 BM İklim Değişikliği Taraflar Konferansı’na ithafen yazılmıştır.)
Çevre ve atmosferin ileri derecede kirlendiği, radyasyon ve nükleer tehlikenin büyük boyutlara ulaştığı, genetiği değiştirilmiş (GDO) gıdaların bolca kullanıldığı, katkı maddesi içeceklerin sık kullanıldığı, düzenli ve bağırsak uyumlu geleneksel beslenmenin göz ardı edildiği, fast-food (endüstriyel beslenme) hızla yayıldığı, aşırı stres, yaygın depresyon, anksiyete, statik yaşam tarzının hızlandığı, obezite ve beslenme bozuklukları, toplumun neredeyse %20’sinde gördüğümüz alerji olguları, yükselen Tip1 ve Tip2 diyabet (şeker hastalığı), hipotiroidi, kardiyo-vasküler hastalıklar, hipertansiyon, otistik spektrum bozukluğu (OSB), hiperaktivite ve dikkat eksikliği (DEHB), çölyak, crohn, hashimoto tiroidi gibi otoimmun hastalıklar, yaygın uyku apne sendromu (UAS), yaygın anemi (kansızlık), özellikle kadınlarda %30’lara çıkan demir eksikliği anemisi (beslenme ile ilişkili), yaygın D vitamini eksiklikleri, tanımlanmış ve tanımlanmamış viral enfeksiyonlar, corona virüs vb. çağdaş teknolojinin getirdiklerinin yanında götürdükleri, savaşlar, göçler, çarpık kentleşme, demografik yapı değişiklikleri, “KORUYUCU VE ÖNLEYİCİ TIP HİZMETLERİ” nin göz ardı edilmesi ve “İKLİM KRİZİNİN” yaşandığı ortamda çocuk ve insanların eğitim, gıda, sağlık, barınma sorunlarına ilaveten “ENDOKRİN BOZUCU” maddeler büyük tehlike oluşturmaktadır.
Endokrin bozucular, ekdokrin sitemini etkileyerek doğal hormonların sentez, salgılanma, taşınma aktivitesi vücuttan atılımı ve hedef hücredeki etkilerini bozan dışardan alınan (eksojen) maddelerdir.
Avrupa Birliği (AB) tarafından 680 kimyasal madde olarak tanımlanmıştır.
Dioksinler
Furanlar
Poliklorlu bifeniller (PCB)
Biosidler
Heksaklorobenzen
Fitalatlar
Alkifenoller
Bisfenol A
Bu kimyasal maddelere maruz kalındığında hipofiz tiroid bezi ekseninde maruz kalınan yaş (özellikle ilk 3 ay hamilelik, çocukluk, adolesan, ergen, erişkin), miktar, süre, kimyasal maddenin doku düzeyi, bireyin duyarlılığı, tek veya karışık kimyasal maddeye bağlı olarak değişik hastalık ve olumsuzluklar oluşur. Özellikle hipofiz-tiroid bezi etkilenir, tiroid hormonu düşüklüğü (hipotiroidi) nörolojik ve beyin fonksiyonlarında olumsuzluklar oluşabilir. Ayrıca çeşitli organları etkileyerek kız çocuklarında erken puberte, vajinal kanser, genital sistem bozuklukları, düşük doğum tartılı bebek, öğrenme bozuklukları, zekâ düşüklüğü, testislerde bozukluk (kriptorşidi), sperm bozuklukları, testosteron azlığı yapabilir.
Bu kimyasallar hayatımıza girdi ve çıkması mümkün değil. Evlerde kullandığımız sıvı sabun, çamaşır ve bulaşık makinesi deterjanları, genel temizlikte kullanılan, sayıları sınırsız ve sürekli reklam yapılan kimyasallar, çamaşırda kullanılan yumuşatıcılar, bulaşıkta kullanılan parlatıcı adı altındaki kimyasallar son derece tehlikelidir. Ayrıca okul kantinlerinde satılan ve çocuk ile ergenleri etkileyen, genetik yatkınlık varsa, obeziteye sebep olan GDO’lu gıdalar vb. sağlık konusunda büyük tehlike oluşturmaktadır.
Bu konuda devlet erki ciddi bir program hazırlamalı, aile, hekim, okul, çocuk bileşenleri doğru bilgilendirilmeli ve ciddi kontrollerle sağlıklı bir nesil amaçlanmalıdır.
Bilinmelidir ki; EĞİTİM ve SAĞLIK ayrılmaz bir ikilidir.
Son olarak unutmadan geçmeyelim, bu konuda çevreci hocamız rahmetli Kriton Curi’yi sevgi, saygı ve minnetle anıyoruz.
Saygılarımla, sağlıklı günler dilerim
Dr. Osman Ayataç
Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Uzmanı
Eylül 2025
Bir Cevap Yazın